Nieuwsbrief - Bodemenergiesystemen

Bodemenergiesystemen

In vorige edities van onze nieuwsbrief hebben wij de stand van zaken rond het Voorstel Warmtewet besproken. In deze editie zal een daaraan verwant onderwerp worden behandeld, de opslag van warmte en koude in de bodem.

Ondergrondse warmte- en koudeopslag is een duurzame manier om gebouwen te verwarmen en te koelen. De energie wordt opgeslagen en onttrokken uit de bodem met behulp van grondwater (zgn. open systemen) of door gesloten systemen. Toepassing van ondergrondse energieopslag heeft de potentie een aanzienlijk deel van de duurzaamheidsdoelstellingen van de nationale overheid te bewerkstelligen.

Ook ten aanzien van opslag van warmte en koude in de bodem staat, net als bij warmtelevering, een grondige verandering van het regulerend kader voor de deur. Momenteel ligt het Voorstel AMvB Bodemenergiesystemen, TK 29383, nr. 154 (hierna: “AMvB”) ter raadpleging bij de Tweede Kamer. De AMvB betreft geen zelfstandig besluit, maar een aanpassing van het Besluit algemene regels voor inrichtingen milieubeheer op grond van de Wet milieubeheer, het Besluit bodemkwaliteit, het Besluit lozen buiten inrichtingen, het Besluit omgevingsrecht en het Waterbesluit met betrekking tot het installeren en in werking hebben van bodemenergiesystemen op grond van de Waterwet. De voorgenomen datum van inwerkingtreding is 1 juli 2012. In deze nieuwsbrief zullen wij de belangrijkste wijzigingen na inwerkingtreding van de AMvB bespreken.

Level playing field

Onder het huidige systeemgeldt dat open bodemenergiesystemen die grondwater onttrekken vergunningsplichtig zijn op grond van de Waterwet, terwijl de gesloten systemen dat niet zijn. Dit creëert een ongelijk speelveld tussen beide systemen. Om deze ongelijkheid tegen te gaan is er in de AMvB voorgesteld om een vergunnings- of meldingsplicht voor gesloten systemen te introduceren, mits deze een capaciteit van > 70 kW hebben.

Interferentie

Bodemenergiesystemen die nabij elkaar zijn gelegen kunnen elkaar negatief beïnvloeden, dit wordt ook wel interferentie genoemd. Om deze situatie te voorkomen is in de AMvB de mogelijkheid opgenomen om bij gemeentelijke - en in bepaalde gevallen provinciale - verordening interferentiegebieden aan te wijzen. De ratio achter het aanwijzen van interferentiegebieden is dat er behoefte bestaat om vraag en aanbod te reguleren en op elkaar af te stemmen in gebieden waar een grote vraag naar bodemenergie bestaat of die vraag te verwachten valt. Hiermee kan de gemeente, en in sommige gevallen de provincie, het principe ‘Wie het eerst komt, die het eerst pompt’ beteugelen.

Het rechtsgevolg van de aanwijzing van interferentiegebieden is dat er voor het installeren van een klein gesloten bodemenergiesysteem (< 70 kW) toestemming is vereist in de vorm van een omgevingsvergunning op grond van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Voor grote bodemenergiesystemen (≥ 70 kW) is zowel binnen als buiten interferentiegebieden een omgevingsvergunning vereist.

Voor gesloten systemen is het College van Burgemeesters en Wethouders (hierna: “B&W”) het bevoegd gezag, terwijl Gedeputeerde Staten (hierna: “GS”) het bevoegd gezag is ten aanzien van open systemen. Dit kan problemen opleveren in de aanwijzing van interferentiegebieden. Beleidsregels die kunnen worden gekoppeld aan het verkrijgen van een vergunning kunnen namelijk op grond van art. 4:81 Awb enkel worden gesteld door het bestuursorgaan aan wie de verantwoordelijkheid toekomt. Het is aldus noodzaak dat B&W en GS in een vroeg stadium hun beleid op elkaar afstemmen om interferentie van open en gesloten systemen te voorkomen.

Schematisch ziet de vergunningsplicht er als volgt uit:

Eigendom

Een andere kwestie die nadrukkelijk speelt bij bodemenergiesystemen, maar welke geen regulerend kader vindt in de AMvB, is de eigendom van de bodemenergiesystemen. Hierbij dient te worden teruggevallen op het reguliere goederenrecht. In beginsel is de eigenaar van de bodem dan ook eigenaar van het daaronder gelegen bodemenergiesysteem. Dit kan echter, indien wenselijk, worden ondervangen door het vestigen van een recht van opstal door de eigenaar van de grond ten behoeve van de exploitant van het bodemenergiesysteem.

Voorts speelt de vraag of een bodemenergiesysteem in geval van interferentie een ander systeem of eens anders onroerend goed schade kan toebrengen en wie er voor deze schade aansprakelijk is. Ten aanzien hiervan kan wederom onderscheid worden gemaakt tussen de situatie van open en gesloten systemen.

Open systemen

Indien de vergunninghouder door de onttrekking of infiltratie van grondwater schade toebrengt aan een onroerende zaak, dan dient deze schade door de vergunninghouder te worden ondervangen op grond van art 7.18 Waterwet. De vergunninghouder kan deze schade ondervangen door bijvoorbeeld het sluiten van een overeenkomst met de eigenaar van de betreffende onroerende zaak.

Gesloten systemen

Gesloten systemen vallen niet onder de reikwijdte van de Waterwet. Dientengevolge geldt de schadevergoedingsplicht als genoemd in de vorige alinea niet voor gesloten systemen. Niettemin is het voor een eigenaar van een onroerende zaak mogelijk om ontstane of te lijden schade te verhalen.

Bovendien wordt bij inwerkingtreding van de AMvB voorzien in de bepaling dat het in werking hebben van een gesloten systeem niet tot zodanige interferentie mag leiden dat het doelmatig functioneren van de systemen wordt geschaad en wordt tevens bepaald dat er in die gevallen rekening wordt gehouden met open en/of gesloten bodemenergiesystemen waarvoor reeds een vergunning is verleend of waarvan melding is gemaakt.

Meer weten?

Wij zijn graag bereid u nader te informeren over het geldende en toekomstige juridische kader ten aanzien van warmte en koude opslag in de bodem.

Heeft u vragen of opmerkingen naar aanleiding van deze nieuwsbrief, wilt u van advies over de toepasselijkheid van de AMvB Bodemenergiesystemen worden voorzien of wilt u gewoon eens vrijblijvend kennis met ons maken? Neem dan contact met ons op; wij staan u graag te woord. U kunt ons via nevenstaande contactgegevens bereiken.